Ik heb niks te verbergen . nl
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, artikel 8
Een ieder heeft recht op respect voor zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie.

DNA databank

DNA

Na de aanhouding van verdachten voor de moord op Marianne Vaatstra en op Nicole van den Hurk hoorde je weer links en rechts geluiden over het inrichten van een landelijke DNA databank met daarin DNA-materiaal van alle Nederlanders. Naast de gebruikelijke voorstanders zijn er ook een heleboel tegenstanders, want naast de voordelen van het helpen bij het opsporen van de dader zijn er ook gevaren aan zo'n databank.

Fouten

In september 2012 berichtte de Telegraaf dat er honderden fouten bij dna-onderzoek zijn gemaakt [1]. Het gaat hierbij om 1700 voortijdig ontdekte fouten in veertien jaar tijd [2][3][4]. De gemaakte fouten betreffen onder andere vervuild DNA waardoor een verkeerd profiel ontstaat en het verwisselen van DNA-sporen. De grote vraag hierbij is welke garantie we hebben dat het ook daadwerkelijk dit aantal betreft en er geen fouten onopgemerkt zijn gebleven. In 2012 bevatte de DNA-databank profielen van ongeveer 150.000 personen, wat overeenkomt met iets minder dan 1% van de Nederlandse bevolking. Een andere vraag is wat er gebeurt met het aantal fouten indien het NFI opeens honderd maal meer DNA-profielen te verwerken krijgt.

Media

Een ander gevaar schuilt in het te vroeg of onjuist trekken van conclusies uit gevonden DNA [5][6], met name door de media. Het aantreffen van DNA op een slachtoffer zegt namelijk helemaal niet zoveel. De aanwezigheid van een haar op een lijk betekent niet dat degene van wie de haar is ook de dader is. De haar kan erheen gewaaid zijn of in een extreem geval express neergelegd zijn. De aanwezigheid van sperma in het lichaam van een slachtoffer van verkrachting en moord bewijst niet dat degene van wie dat sperma afkomstig is het slachtoffer vermoord heeft. Natuurlijk heeft die persoon heel wat uit te leggen, maar het sperma kan daar ook geplaatst zijn door iemand anders. Hoewel dit niet aannemelijk klinkt, dient een rechercheur daar wel voor open te staan. Sporenonderzoek is een wetenschap, niet meer dan waarheidsbevinding waarbij men opzoek gaat naar harde feiten zonder daar eindconclusies uit te trekken. Het trekken van dat soort conclusies is namelijk het werk van een rechter en zeker niet dat van politieagenten of bijvoorbeeld journalisten.

Bewijslast

Het gebruik van DNA bij opsporing heeft zeker z'n dienst bewezen, maar met een databank met DNA van alle Nederlanders schieten we te ver door. Helemaal als je bedenkt dat de zaak van Marianne Vaatstra heeft aangetoond dat de huidige methode van DNA-verwantschapsonderzoek prima werkt. Vandaag de dag moet iemand die een ander persoon van iets beschuldigt aantonen dat de beschuldigde iets met een zaak te maken heeft. Met een DNA-databank lijkt het er meer op dat een beschuldigde straks moet gaan uitleggen waarom hij of zij niets met een zaak te maken heeft. Hoe kan je uitleggen waarom er een haar van jou gevonden is op het lichaam van een slachtoffer omdat je daar toevallig 100 meter vandaan voorbij liep en de wind wat haren van je op het slachtoffer heeft geblazen? Bijna niemand is zich er namelijk van bewust hoeveel DNA sporen je dagelijks achterlaat in de vorm van huidschilfers, haren en huidvet.

Stap te ver

Een landelijke DNA-databank zal best een aantal misdrijven oplossen die zonder de databank niet opgelost konden worden. Maar zo zijn er wel meer methoden te bedenken die misdrijven kunnen voorkomen of oplossen. Camera's in ieders huis plaatsen zullen ook een aantal zaken van huiselijk geweld voorkomen of achteraf kunnen oplossen. Door iedereen verplicht een GPS-armband te laten dragen kunnen ook zaken worden opgelost. Echter, hoe veilig en vrij gaan mensen zich voelen als dat soort ideeën werkelijkheid worden?

In Nederland hebben we nog altijd zeggenschap over ons eigen lichaam. Is het verplicht afstaan van een deel van ons lichaam, hoe klein dan ook, voor een DNA-databank niet gewoon een stap te ver?

Gemaakte afspraken

Een niet te onderschatten risico van een DNA databank is mogelijk onwenselijk gebruik in de toekomst. Niets garandeert dat zo'n DNA databank ook in de toekomst enkel en alleen gebruikt zal worden voor het zoeken naar daders van een misdrijf. Denk bijvoorbeeld aan verzekeringsmaatschappijen die op basis van in je DNA aanwezige zaken je premie bepalen, waarmee het hele idee van het collectief dragen van ziektekosten ongedaan wordt gemaakt. Misschien mag een verzekeringsmaatschappij je in de toekomst een verzekering zelfs weigeren als blijkt dat je aanleg hebt voor een gevaarlijke ziekte. Het krijgen van een hypotheek kan je dan ook wel vergeten. Een ander voorbeeld is een overheid die overeenkomsten tussen DNA van zware criminelen en dat van jou gaat zoeken om je een risicoprofiel te kunnen geven. Hoewel zoiets vandaag de dag nog niet kan en zeker niet mag gebeuren, niets garandeert dat dat in de toekomst nog steeds zo is. De overheid heeft namelijk geen goede naam als het gaat om het nakomen van gemaakte beloften en afspraken [7].